Nowelizacja PIP

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy – decyzja o ustaleniu stosunku pracy

Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy („PIP”) dysponuje nowym, istotnym narzędziem.
W określonych przypadkach możliwe jest stwierdzenie istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej.

O tym, czy dana osoba jest pracownikiem, decydować będzie przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie nazwa zawartej umowy. Jeżeli współpraca spełnia przesłanki określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, organ może uznać, że strony pozostają w stosunku pracy niezależnie od tego, czy zawarły umowę zlecenia, umowę o świadczenie usług czy kontrakt B2B.

Jak wygląda procedura ustalenia stosunku pracy?

1. Wszczęcie kontroli

Kontrola może zostać wszczęta zarówno na skutek zgłoszenia osoby wykonującej pracę, jak i z urzędu – w ramach rocznych lub wieloletnich programów kontroli PIP opartych na analizie ryzyka.

2. Polecenie usunięcia naruszeń

Jeżeli inspektor pracy uzna, że wykonywana praca nosi cechy stosunku pracy, przed wydaniem dalszych rozstrzygnięć umożliwi stronom przedstawienie stanowiska, a następnie wyda polecenie usunięcia naruszeń poprzez zawarcie umowy o pracę w wyznaczonym terminie.

Dopiero niewykonanie tego polecenia otwiera drogę do wszczęcia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja o ustaleniu stosunku pracy nie będzie wydawana automatycznie po zakończeniu kontroli.

3. Postępowanie przed Okręgowym Inspektorem Pracy

W przypadku niewykonania polecenia inspektor pracy kieruje do Okręgowego Inspektora Pracy wniosek o wydanie decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy.

Po wszczęciu postępowania jego strony zostają zawiadomione i mają prawo czynnie uczestniczyć w postępowaniu, przedstawiać dowody oraz składać wyjaśnienia przed wydaniem decyzji. Stronami takiego postępowania są podmioty i osoby, których może dotyczyć decyzja tj. zatrudniony oraz zatrudniający oraz okręgowy inspektor pracy.

Przy ocenie sprawy Okręgowy Inspektor Pracy bada przede wszystkim, czy praca była wykonywana:

• osobiście,
• za wynagrodzeniem,
• pod kierownictwem pracodawcy,
• w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.

Organ uwzględnia również wolę stron, o ile nie prowadzi ona do obejścia prawa ani nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli charakter współpracy wymaga ustalenia stosunku pracy za okres wcześniejszy lub z innych względów właściwsze będzie postępowanie sądowe, Okręgowy Inspektor Pracy może zamiast wydania decyzji wytoczyć powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Wszczęcie postępowania przez Okręgowego Inspektora Pracy przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych związanych z danym stosunkiem pracy.

4. Decyzja administracyjna

Jeżeli zgromadzony materiał dowodowy potwierdzi, że współpraca spełnia przesłanki stosunku pracy, Okręgowy Inspektor Pracy wyda decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.

Jeżeli z materiału dowodowego nie będzie wynikać rodzaj umowy, miejsce wykonywania pracy, wymiar czasu pracy lub wysokość wynagrodzenia, ustawa wprowadza domniemania. W takim przypadku przyjmuje się odpowiednio:

• umowę o pracę na czas nieokreślony,
• pełny wymiar czasu pracy,
• miejsce pracy w siedzibie pracodawcy,
• minimalne wynagrodzenie za pracę.

5. Odwołanie do sądu pracy

Od decyzji Okręgowego Inspektora Pracy przysługuje odwołanie do sądu pracy, a nie do sądu administracyjnego.

Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Okręgowego Inspektora Pracy w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Jeżeli organ uzna odwołanie za w pełni zasadne, może sam zmienić lub uchylić swoją decyzję. W przeciwnym razie przekazuje sprawę wraz z aktami do właściwego sądu pracy.

Co istotne, strony powinny przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody już na początku postępowania sądowego. Późniejsze ich zgłoszenie będzie możliwe jedynie wyjątkowo.

Przepisy przejściowe – roczna abolicja

Nowelizacja przewiduje również rozwiązanie przejściowe korzystne dla przedsiębiorców.

Podmioty, które przed 8 lipca 2026 r. zawarły umowy cywilnoprawne, mimo że współpraca faktycznie spełniała cechy stosunku pracy, mogą do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie zawrzeć z tymi osobami umowy o pracę.

W takim przypadku nie będą ponosiły odpowiedzialności za wykroczenie polegające na zastępowaniu umowy o pracę umową cywilnoprawną, za które grozi grzywna od 2 000 do 60 000 zł.

Należy jednak pamiętać, że abolicja obejmuje wyłącznie odpowiedzialność wykroczeniową. Nie wyłącza natomiast ewentualnych konsekwencji w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne ani rozliczeń podatkowych.

Interpretacja indywidualna

Nowelizacja wprowadza również możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej dotyczącej kwalifikacji danego stosunku prawnego.

Przedsiębiorca będzie mógł wystąpić do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o ocenę, czy przedstawiony model współpracy stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Interpretacja indywidualna nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, ale wnioskodawca nie może być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej.

Interpretacja indywidualna jest wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Pracy i może zostać zmieniona albo uchylona wyłącznie w razie zmiany okoliczności sprawy.

Od wydanej interpretacji również będzie przysługiwało odwołanie do sądu powszechnego.

Podsumowanie

Nowe uprawnienia PIP istotnie zwiększają ryzyko zakwestionowania umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B, jeżeli sposób wykonywania współpracy odpowiada cechom stosunku pracy. Pracodawcy powinni przeanalizować obowiązujące modele zatrudnienia jeszcze przed ewentualną kontrolą, ponieważ po wejściu w życie nowych przepisów znaczenie będzie miał przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania pracy.

Przeprowadzenie audytu zawartych umów pozwala zidentyfikować potencjalne ryzyka, ograniczyć możliwość wydania niekorzystnej decyzji przez PIP oraz odpowiednio wcześnie dostosować dokumentację i model współpracy do nowych regulacji.

Jeśli chcą Państwo zweryfikować obowiązujące umowy lub przygotować organizację do nowych uprawnień PIP, prawnicy Rubicon Legal służą wsparciem.